Warto pamiętać, iż dzikie pszczoły zapylają o wiele więcej gatunków roślin (zwłaszcza dzikich) niż pszczoła miodna. Pod względem efektywności nasze rodzime pszczoły również wiodą prym nad ich hodowlaną odpowiedniczką. Według różnych źródeł gatunki dzikie, takie jak murarka ogrodowa, są nawet 10 razy wydajniejsze w zapylaniu niż pszczoła miodna.
Zapylacze
Siła napędowa środowiska
Jakie zwierzęta nazywamy zapylaczami?
Zapylacze to zbiorcze określenie grupy zwierząt (nie tylko bezkręgowych), które pożywiają się nektarem lub pyłkiem. Jakkolwiek w innych regionach świata kwiaty bywają zapylane przez ptaki, nietoperze czy też gryzonie, tak wśród krajowych zapylaczy zdecydowanie dominują owady. Najbardziej rozpoznawalnymi spośród nich są pszczoły oraz motyle, chociaż bardzo istotnymi zapylaczami są również chrząszcze, muchówki i błonkówki inne niż pszczoły.
Dlaczego pszczoły są ważne dla środowiska?
Pszczoły są reprezentowane przez ponad 20 tysięcy gatunków na świecie, w tym około 470 w Polsce. Owady te żerują zarówno na nektarze, jak i pyłku roślin – pierwszy stanowi dla nich źródło energii, z kolei drugi jest źródłem białka. Niemal wszystkie rodzime gatunki (około 90%) to tak zwane pszczoły samotnice, czyli nietworzące kolonii. Zdecydowana większość zarówno światowych, jak i polskich roślin owadopylnych jest zapylana przez pszczoły, w tym co najmniej 70% roślin uprawnych. Powoduje to, iż udział tych owadów jest kluczowy zarówno w trwaniu naturalnych ekosystemów, jak i produkcji pożywienia dla ludzi. Warto pamiętać, iż dzikie pszczoły zapylają o wiele więcej gatunków roślin (zwłaszcza dzikich) niż pszczoła miodna. Pod względem efektywności nasze rodzime pszczoły wiodą również prym nad ich hodowlaną odpowiedniczką – transportują na swych ciałach średnio 8-10 razy więcej pyłku i odwiedzają często większą ilość kwiatów (wg. różnych źródeł gatunki dzikie, takie jak murarka ogrodowa, są nawet 10 razy wydajniejsze w zapylaniu niż pszczoła miodna).
Które pszczoły są najskuteczniejszymi zapylaczami?
Naturalne schronienia zapylaczy
- odsłonięte zbocza skarp – schronienie zapylaczy gniazdujących w ziemi
- puste pędy łodyg lub inne naturalne szczeliny
- kłody martwego drewna
- zakrzewienia oraz łąki
Proces zapylania kwiatów przez pszczołę
- Osiadanie pyłku z pręcików na pszczole.
- Przenoszenie pyłku.
- Osadzenie pyłku na znamieniu słupka.
Mniej znani zapylacze
Pozostałymi podstawowymi grupami owadów zapylających są chrząszcze, muchówki oraz błonkówki inne niż pszczoły. Największy udział w zapylaniu roślin spośród tych 3 grup mają chrząszcze, zapylając średnio 25-50% kwiatów odwiedzanych przez owady (z wyłączeniem pszczół). Bowiem podobnie jak w przypadku motyli, chrząszcze specjalizują się w kwiatach mniej atrakcyjnych i nieraz niedostępnych dla pszczół i innych grup owadów. Muchówki i inne niż pszczoły błonkówki stanowią z kolei swoiste uzupełnienie bazy zapylaczy, żerując zarówno na kwiatach odwiedzanych przez pszczoły jak i na tych, które dla pszczół nie są atrakcyjne.
Jaką rolę pełnią motyle jako zapylacze?
Motyle są inną ważną grupą owadów zapylających rośliny, żerujących na nektarze. Pomimo że ich udział w zapylaniu kwiatów jest o wiele mniejszy niż w przypadku pszczół (zaledwie 5-10% kwiatów zapylają motyle), są one wciąż bardzo istotne. Motyle bowiem często specjalizują się w kwiatach o specyficznym kształcie i zapachu, dopasowanym właśnie do tej grupy owadów, a nieraz niedostępnym dla pszczół i innych zapylaczy. Owady te są także bardzo ważną grupą zapylaczy nocnych – ćmy skutecznie uzupełniają w tym zakresie aktywne w dzień pszczoły.
Ciekawostki o zapylaczach
Zapylacze wśród ssaków.
Choć w naszej strefie klimatycznej zapylaczami są głównie owady, w innych częściach świata istotną rolę pełnią również niektóre ssaki. Gryzonie i nietoperze, żywiąc się nektarem, przenoszą pyłek pomiędzy kwiatami. W tropikalnych ekosystemach nietoperze są kluczowe dla rozmnażania wielu roślin, w tym bananowców czy agaw, z których produkuje się tequilę.
Zadrzechnia fioletowa – olbrzymia pszczoła samotnica.
Jednym z najbardziej niezwykłych krajowych zapylaczy jest zadrzechnia fioletowa. To błonkówka osiągająca nawet 3,5 cm długości, znacznie przewyższająca rozmiar pszczoły miodnej. Charakteryzuje się ciemnym, fioletowo-czarnym ubarwieniem i zakłada gniazda w drewnie obumarłych drzew, wygryzając w nim korytarze długości do 30 cm. Każde jajeczko oddziela przegródką z trocin.
Najważniejsze rodziny chrząszczy zapylających.
Wśród chrząszczy najistotniejszą rolę w zapylaniu pełnią przedstawiciele rodzin kruszczycowatych, kózkowatych i schylikowatych. Wiele z nich to owady o stosunkowo dużych rozmiarach, często odwiedzające kwiaty w poszukiwaniu pokarmu. Dzięki swojej aktywności chrząszcze wspierają zapylanie roślin mniej atrakcyjnych dla pszczół i muchówek.
Owłosione ciało – naturalny nośnik pyłku.
Wśród chrząszczy najistotniejszą rolę w zapylaniu pełnią przedstawiciele rodzin kruszczycowatych, kózkowatych i schylikowatych. Wiele z nich to owady o stosunkowo dużych rozmiarach, często odwiedzające kwiaty w poszukiwaniu pokarmu. Dzięki swojej aktywności chrząszcze wspierają zapylanie roślin mniej atrakcyjnych dla pszczół i muchówek.
