Larwy ważek, podobnie jak dorosłe owady, są drapieżnikami. Polują przeważnie z ukrycia, używając kamuflażu oraz maski – ukrytej pod ciałem, przekształconej części aparatu gębowego zakończonej elementami chwytnymi, która może zostać wyrzucona do przodu w celu złapania ofiary. Pokarmem młodych ważek są przede wszystkim bezkręgowce wodne, lecz larwy większych gatunków polują również na kijanki czy małe ryby. Dorosłe ważki polują zarówno z zaskoczenia, jak i poprzez pościg za ofiarą podczas patrolowania swojego siedliska. Większe gatunki nie wykluczają ze swojego menu również innych ważek. Dorosłe owady są niesamowicie skutecznymi drapieżnikami, osiągając powodzenie nawet w 95-97% ataków – dla porównania lwy osiągają maksymalną skuteczność na poziomie 41%.
Ważki
Królowe przestworzy
Jakie są główne grupy ważek?
Ważki są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych owadów. Są to bezkręgowce zaliczane do organizmów dwuśrodowiskowych, co oznacza, iż osobniki dorosłe żyją w innym środowisku niż ich larwy. Ważki można podzielić na 2 główne grupy – ważki równoskrzydłe oraz różnoskrzydłe. Obie grupy można zazwyczaj dość łatwo od siebie odróżnić między innymi po sposobie składania skrzydeł podczas odpoczynku – skrzydła ważek różnoskrzydłych pozostają wówczas rozłożone na boki, z kolei ważki równoskrzydłe zazwyczaj składają skrzydła ponad swoim ciałem. Zarówno osobniki dorosłe jak i larwy obu grup różnią się także ogólną budową, co wyraża się w znacznie masywniejszym ciele ważek różnoskrzydłych, w przeciwieństwie do delikatniejszej, czasem wręcz filigranowej budowy ważek równoskrzydłych.
Co sprawia, że ważki są tak skutecznymi drapieżnikami?
Skąd wzięło się określenie królowe przestworzy?
Dorosłe ważki są zaliczane do najlepszych lotników nie tylko w świecie owadów, ale w całym świecie zwierząt. Nie powinno to dziwić zważając na to, iż grupa ta mogła doskonalić swój lot od ponad 250 mln lat, kiedy pierwsze ważki właściwe zaczęły podbijać przestworza permu. Podczas lotu do przodu pewne gatunki są w stanie osiągnąć do 58km/h, a według niektórych źródeł nawet do 80km/h. Poza tym ważki są niezwykle zwrotne i sprawne w nawigowaniu między przeszkodami. Potrafią latać do tyłu, a ich lot jest bardzo wydajny i cichy – ważki równoskrzydłe uderzają skrzydłami średnio 15 razy na sekundę, z kolei szybsze ważki różnoskrzydłe – średnio do 30 razy na sekundę. Dla porównania mucha domowa uderza skrzydłami około 200 razy na sekundę, latając jednocześnie z prędkością zaledwie 8km/h.
Cykl życiowy ważki
Ważki są zaliczane do organizmów dwuśrodowiskowych – ich larwy żyją w wodzie, podczas gdy osobniki dorosłe latają zazwyczaj w jej pobliżu.
- Samice ważek po kopulacji, zależnie od gatunku, składają jaja na przykład na roślinach wodnych lub w ich wnętrzu, w rozkładającej się materii organicznej czy też w podłożu na brzegu.
- Z jaj wykluwają się następnie larwy, które rozwijają się w wodzie przez okres od kilku tygodni do kilku lat, kilkukrotnie liniejąc, tj. zrzucając swój zewnętrzny oskórek, który nie rośnie na bieżąco razem z owadem i musi być co pewien czas zrzucany aby umożliwić wzrost.
- Pod koniec stadium larwalnego osobniki opuszczają wodę i szukają dogodnego miejsca do przejścia ostatniej wylinki – takimi miejscami są często rośliny położone nad zbiornikiem lub ciekiem wodnym, w którym żyła larwa.
- Podczas ostatniej wylinki, zwanej imagialną, larwa ważki przemienia się w osobnika dorosłego – imago.
- Dorosłe ważki w ciągu zazwyczaj kilku dni do kilku tygodni osiągają dojrzałość i rozpoczynają poszukiwanie partnera. Gdy para po zakończonych sukcesem zalotach dobierze się, tworzy w czasie kopulacji tak zwany tandem, łącząc się ze sobą w kształt często przypominający serce. Po kopulacji samica (często pilnowana przez partnera) składa jaja i tym samym zamyka cykl.
Spotykane gatunki ważek
Budowa ciała – masywne czy filigranowe?
Choć wszystkie ważki wydają się podobne, łatwo zauważyć różnice między dwiema głównymi grupami. Ważki różnoskrzydłe mają znacznie masywniejsze ciało, co dodaje im siły i stabilności w locie. Z kolei równoskrzydłe wyróżniają się delikatniejszą, smukłą i często wręcz filigranową sylwetką. To sprawia, że jedne i drugie przystosowały się do nieco innych warunków i strategii polowania.
Nogi jako narzędzie łowieckie
W toku ewolucji ważki niemal całkowicie utraciły zdolność chodzenia. Ich odnóża nie służą już do poruszania się po podłożu, lecz stały się sprytnym narzędziem łowieckim. Podczas lotu owady te składają wszystkie nogi w kształt koszyczka, w który wpada upolowana ofiara. Dzięki temu ważki mogą polować jeszcze skuteczniej, łącząc błyskawiczny atak z doskonałym systemem chwytania zdobyczy.
