Typy siedlisk leśnych

Czym jest typ siedliskowy lasu (typ siedliska leśnego)?

Mianem typu siedliskowego lasu określamy podstawową jednostkę w systemie klasyfikacji siedlisk leśnych. Obejmuje on powierzchnie leśne o podobnych warunkach siedliskowych – żyzności i wilgotności gleb, ukształtowania terenu i jego budowy geologicznej, podobieństwa cech klimatu. Określa się je oddzielnie dla terenów nizinnych, wyżynnych, podgórskich i górskich.

Co to jest próchnica i jakie wyróżniamy jej formy?

Mianem próchnicy określamy nagromadzone w glebie lub na jej powierzchni organiczne szczątki w różnym stadium mikrobiologicznego i fizykochemicznego rozkładu. Stanowi ona ok. 70-80% materii organicznej znajdującej się w glebie. W zależności od rozmieszczenia materiału organicznego w profilu glebowym gleb leśnych wyróżnia się trzy główne typy próchnicy: mull, moder i mor, oraz dwa typy przejściowe: moder-mull oraz moder-mor.

Czym jest klasa bonitacji drzewostanu?

Klasa bonitacji to wskaźnik, który określa potencjalną produkcyjność drzewostanu określonego gatunku drzewa rosnącego w specyficznych warunkach siedliskowych. Dla większości gatunków drzew, według tabeli Szymkiewicza, wyróżniono pięć klas bonitacji (od I do V, klasa I oznacza największą produkcyjność, a klasa V – najmniejszą), z których każda jest określona na podstawie porównania wieku i przeciętnej wysokości drzewostanu z wartościami znajdującymi się na empirycznych krzywych bonitacyjnych.

Czym różnią się poszczególne typy siedlisk leśnych?

Każdy typ siedlisk leśnych charakteryzuje się unikatowymi cechami, co sprawia, że ich flora i fauna jest niezwykle zróżnicowana. Do przykładowych kryteriów pozwalających na klasyfikację poszczególnych typów należą tereny i gleby, na jakich występują, rośliny tworzące ich drzewostany, a także obecność i budowa podszytu.

Bór suchy (Bs)

Bory suche (Bs) to ubogie siedliska występujące na glebach piaszczystych o opadowym typie gospodarki wodnej. Na ich terenie występuje próchnica typu mor. Charakteryzują się powstałymi z piasków luźnych słabo wykształconymi arenosolami, glebami bielicowatymi, właściwymi, inicjalnymi. Drzewostany buduje głównie sosna IV-V klasy bonitacji. Na tych terenach nie pojawia się dolna warstwa drzewostanu. Brakuje również podszytu, występują jedynie jednostkowe jałowce.

Bór świeży (Bśw)

Bory świeże (Bśw) to ubogie siedliska występujące na glebach piaszczystych o opadowym typie gospodarki wodnej. Na ich terenie występuje próchnica typu mor. Charakteryzują się glebami powstałymi z głębokich piasków luźnych: najczęściej są to gleby rdzawe bielicowane, jednak występują również gleby bielicowe właściwe i bielice. Drzewostany buduje głównie sosna II-IV klasy bonitacji z domieszką brzozy. Na ogół brakuje dolnej warstwy drzewostanu, miejscami występują jednak pojedynczy sosny lub brzozy. Podszyt na tych terenach jest ubogi, tworzony przez rośliny takie jak jałowiec, jarzębina, kruszyna, krzewiaste formy buka i dębu.

Bór wilgotny (Bw)

Bory wilgotne (Bw) to ubogie siedliska występujące na glebach o opadowo-podsiąkowym typie gospodarki wodnej. Na ich terenie występuje próchnica typu mor. Charakteryzują się powstałymi z piasków luźnych glebami rdzawymi bielicowanymi, bielicami i glejo-bielicami. Drzewostany buduje głównie sosna II-III klasy bonitacji. Na ogół brakuje dolnej warstwy drzewostanu, miejscami występuje jednak świerk. Dość liczny podszyt tworzą takie rośliny jak jałowiec, świerk, kruszyna, brzoza czy krzewiaste formy dębu.

Bór bagienny (Bb)

Bory bagienne (Bb) to ubogie siedliska występujące na torfowiskach wysokich. Charakteryzują się bardzo silnie kwaśnymi glebami torfowymi torfowisk wysokich, rzadziej murszastymi lub morszowatymi. Drzewostany buduje głównie sosna IV-V klasy bonitacji. Na tych terenach nie występuje ani dolna warstwa drzewostanu, ani podszyt.

Bór mieszany świeży (BMśw)

Bory mieszane świeże (BMśw) to średnio żyzne siedliska występujące na utworach piaszczystych i piaszczysto-gliniastych. Charakterystyczne są dla nich głównie gleby rdzawe, rzadziej brunatne, ochrowe i arenosole. Na tych terenach występuje próchnica typu mor oraz moder-mor. Drzewostany są zazwyczaj mieszane, najczęściej zbudowane z sosny I-III klasy bonitacji, rzadziej z buku, świerku, dębu lub jodły III klasy bonitacji, które występują również w dolnej części drzewostanu. Dobrze rozwinięty podszyt tworzą takie rośliny jak świerk, dąb, kruszyna, buk, jałowiec czy słabo rozwinięta leszczyna.

Bór mieszany wilgotny (BMw)

Bory mieszane wilgotne (BMw) to średnio żyzne siedliska występujące na utworach piaszczystych i piaszczysto-glinianych z wodą gruntową w zasięgu korzeni drzew. Na tych terenach występują próchnica typu mor i moder-mor. Charakteryzują się głównie glebami rdzawymi, rzadziej rdzawymi brunatnymi, ochrowymi i arenosolami. Drzewostany są mieszane, zbudowane najczęściej z sosny I-II klasy bonitacji, rzadziej z dębu, świerku i jodły, które występują również w dolnej warstwie drzewostanu. Dobrze rozwinięty podszyt tworzy głównie kruszyna, a także takie rośliny jak wierzba, dąb, leszczyna czy jałowiec.

Bór mieszany bagienny (BMb)

Bory mieszane bagienne (BMb) to siedliska występujące głównie na torfowiskach przejściowych, a miejscami również na torfowiskach wysokich. Charakteryzują się głównie glebami torfowymi torfowisk przejściowych i torfowo-murszowymi, rzadziej torfowymi torfowisk wysokich. Drzewostany zbudowane są z sosny i świerku I-II klasy bonitacji z domieszką dęba oraz brzozy. W dolnej warstwie drzewostanu występuje zwykle świerk. Bogaty podszyt zdominowany jest przez kruszynę, rosną w nim jednak również jarzębina i świerk.

Las mieszany świeży (LMśw)

Lasy mieszane świeże (LMśw) to średnio żyzne siedliska występujące na utworach piaszczysto-mineralnych, rzadziej piaszczystych. Na tych terenach występuje próchnica typu moder i model-mor. Charakteryzują się glebami brunatnymi kwaśnymi oraz rdzawymi brunatnymi. Drzewostany są mieszane, najczęściej zbudowane z sosny I-II klasy bonitacji. Dolna warstwa drzewostanu jest zwykle słabo rozwinięta, tworzą ją takie drzewa jak dąb, buk czy jodła. Bogaty podszyt składa się z leszczyny, świerka, kruszyny, dębu, jarzębiny oraz słabo rozwiniętego grabu.

Las mieszany wilgotny (LMw)

Lasy mieszane wilgotne (LMw) to średnio żyzne siedliska występujące na utworach piaszczystych i piaszczysto-gliniastych z wodą gruntową w zasięgu korzeni drzewnych. Na tych terenach występuje próchnica typu mor i moder-mor. Charakteryzują się głównie glebami rdzawymi, rzadziej rdzawymi brunatnymi, ochrowymi i arenosolami. Drzewostany są mieszane, zbudowane najczęściej z sosny I-II klasy bonitacji. Występują jednak również takie drzewa jak dąb, świerk i jodła, które tworzą głównie dolną warstwę drzewostanu. W dobrze rozwiniętym podszycie dominuje zwykle kruszyna, poza którą występują również takie rośliny jak trzmielina, leszczyna czy dąb.

Las mieszany bagienny (LMb)

Lasy mieszane bagienne (LMb) to siedliska występujące zwykle na torfowiskach przejściowych, rzadziej na torfowiskach niskich. Charakteryzują się kwaśnymi lub silnie kwaśnymi glebami torfowymi torfowisk przejściowych bądź niskich, rzadziej murszowymi i murszowatymi. Drzewostan zbudowany jest z olszy czarnej, brzozy oraz sosny II-III klasy bonitacji. Brakuje dolnej warstwy drzewostanu. Nieliczny podszyt tworzą takie rośliny jak wierzba i kruszyna.

Las świeży (Lśw)

Lasy świeże (Lśw) to bardzo żyzne siedliska występujące na glebach mineralnych, gliniastych i piaszczysto-gliniastych. Charakteryzują się glebami brunatnymi płowymi oraz czarnymi ziemiami. Drzewostan budują takie drzewa jak dąb szypułkowy, buk i jodła I-II klasy bonitacji z domieszką lipy drobnolistnej, jesiona wyniosłego, grabu pospolitego oraz wiązu szypułkowego. W dolnych warstwach drzewostanu licznie występuje grab oraz dąb, jodła i lipa. Bardzo bogaty podszyt zdominowany jest przez leszczynę i grab pospolity, jednak licznie występują też trzmielina, jarzębina oraz wiciokrzew.

Las wilgotny (Lw)

Lasy wilgotne (Lw) to bardzo żyzne siedliska występujące na glebach mineralnych i organiczno-mineralnych. Na tych terenach występuje próchnica typu mull. Charakteryzują się głównie glebami brunatnymi płowymi oraz oglejonymi, rzadziej czarnymi ziemiami czy płytkimi glebami muraszastymi lub murszowatymi. Drzewostan buduje głównie dąb szypułkowy I-II klasy bonitacji z domieszką grabu pospolitego, lipy drobnolistnej, wiązu szypułkowego i jesionu wyniosłego. W dolnych warstwach drzewostanu w dużej liczbie występuje grab, dąb, lipa i czeremcha zwyczajna.

Las łęgowy (Lł)

Lasy łęgowe (Lł) to bardzo żyzne siedliska występujące w dolinach rzek, na terenach podtapianych i zalewanych. Charakteryzują się glebami o odczynie najczęściej obojętnym, głównie madami, rzadziej torfowymi torfowisk niskich. Drzewostan budują dąb szypułkowy, olsza czarna, wiązy I-II klasy bonitacji oraz rzadziej jesion wyniosły z domieszką lipy drobnolistnej, wiązu oraz jesionu. W dolnej warstwie drzewostanu rosną takie rośliny jak jesion, grab czy czeremcha zwyczajna. Silnie rozwinięty podszyt tworzą takie rośliny jak leszczyna, czeremcha zwyczajna, dereń świdwa, bez czarny, wiciokrzew czy porzeczka.

OLS (Ol)

Olsy (Ol) to siedliska o glebach bagiennych występujące pod naturalnymi drzewostanami z torfem niskim lub mullem murszowatym. Drzewostan buduje olsza ok. II klasy bonitacji z domieszką jesiona, brzozy i świerka. W skład podszytu wchodzą takie rośliny jak kalina, leszczyna, kruszyna, bez, czeremcha, porzeczka czarna czy jarząb.

OLS JESIONOWY (OlJ)

Olsy jesionowe (OlJ) to bardzo żyzne siedliska występujące na silnie uwilgotnionych glebach z płytkimi warstwami utworów organicznych, na terenach okresowo podtapianych i zalewanych, w dolinach rzek, na obrzeżach jezior, w obniżeniach z ruchomą wodą. Charakteryzują się glebami o odczynie głównie słabo kwaśnym, rzadziej kwaśnym lub obojętny. Są to głównie gleby mineralno-murszowe, gytiowo-murszowo i murszowate. Drzewostan zdominowany jest przez olszę czarną I-II klasy bonitacji, rzadziej jesion wyniosły. Do roślin domieszkowych należą głównie jesion i świerk, a rzadziej wiąz szypułkowy oraz dąb szypułkowy. W dolnej warstwie drzewostanu rośnie czeremcha zwyczajna. Silnie rozwinięty podszyt składa się z takich roślin jak leszczyna, czeremcha zwyczajna czy porzeczka czarna.

Ols jesionowy wyżynny (OlJwyż)

Olsy jesionowe wyżynne (OlJwyż) to rzadko spotykane płaty siedlisk występujące u podnóży stoków na terenach podtapianych i wysiękowych. Charakteryzują się glebami gruntowoglejowymi, mułowymi, torfowo-mułowymi i mułowo-murszowymi wytworzonymi z płytkich utworów organicznych na utworach mineralnych. Drzewostan buduje głównie olsza czarna II klasy bonitacji, rzadziej jesion I-II klasy bonitacji. Do drzew domieszkowych należą brzoza, wiąz oraz osika. Brakuje dolnej warstwy drzewostanu. Podszyt jest nieliczny bądź w ogóle nie występuje.

Las mieszany wyżynny świeży (LMwyżśw)

Lasy mieszane wyżynne świeże (LMwyżśw) to siedliska zajmujące średnio zasobne skały nie węglanowe, występujące w środkowych i górnych częściach wzniesień oraz na niewielkich płaskich wierzchowinach. Charakteryzują się dość płytkimi glebami szkieletowymi. Drzewostan budują jodła, buk i świerk III klasy bonitacji z domieszką dębu szypułkowego, bezszypułkowego, sosny, lipy, wiązu oraz jaworu.

Bór mieszany wyżynny świeży (BMwyżśw)

Bory mieszane wyżynne świeże (BMwyżśw) to rzadko występujące ubogie siedliska wyżynne. Charakteryzują się drzewostanami jodłowo-sosnowymi i dębowo-sosnowymi z domieszką modrzewia i brzozy.

Bór mieszany wyżynny wilgotny (BMwyżw)

Bory mieszane wyżynne wilgotne (BMwyżw) to bardzo rzadkie siedliska występujące zazwyczaj razem z siedliskami boru mieszanego wyżynnego świeżego na terenach w zasięgu wody stokowej lub na niższych partiach terenu z wodą gruntową w profilu glebowym. Charakteryzują się drzewostanami dębowo-sosnowymi, jodłowymi i świerkowo-sosnowymi I-III klasy bonitacji.

Las wyżynny świeży (Lwyżśw)

Lasy wyżynne świeże (Lwyżśw) to żyzne siedliska związane ze skałami nie węglanowymi oraz zawierającymi węglany zajmującymi najczęściej dolne, ocienione partie stoków. Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi głównie z buku, miejscowo jodły ok. II klasy bonitacji, rzadziej dębu szypułkowego oraz świerku. Do roślin domieszkowych należą klon, świerk, lipa, modrzew, brzoza, osika, grab oraz sosna.

Las mieszany wyżynny wilgotny (LMwyżw)

Lasy mieszane wyżynne wilgotne (LMwyżw) to siedliska występujące w obniżeniach terenowych, w miejscach gromadzenia się wód opadowych, tworzących stały lub okresowy poziom lustra wody lub opadowe oglejenie gleb. Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z jodły I-II klasy bonitacji, buku II-III klasy bonitacji i dębu szypułkowego II-III klasy bonitacji z domieszką olszy, sosny, modrzewia, jaworu, lipy, wiązy, grabu i osiki.

Las wyżynny wilgotny (Lwyżw)

Lasy wyżynne wilgotne (Lwyżw) to siedliska zajmujące obniżenia terenowe płaskowzgórzy i tarasów, gdzie woda ma utrudniony odpływ i tworzą się gleby z opadowym i gruntowym oglejeniem w granicach lasu wyżynnego świeżego. Charakteryzują się drzewostanami dębowymi, jodłowymi, jodłowo-jesionowo-dębowymi oraz jaworowo-dębowymi o I-II klasie bonitacji. W skład podszytu wchodzą lipa szerokolistna i grab.

Las łęgowy wyżynny (Lłwyż)

Lasy łęgowe wyżynne (Lłwyż) to wąskie pasy siedlisk występujące na obrzeżu większych potoków. Charakteryzują się najczęściej madami rzecznymi. Drzewostan buduje głownie dąb szypułkowy, rzadziej jesion z domieszką jaworu, jesionu I-III klasy bonitacji, olszy, świerku czy topoli. Brakuje dolnej warstwy drzewostanu. Bogaty podszyt składa się z takich roślin jak bez czarny, leszczyna czy wiciokrzew.

Bór wysokogórski świeży (BWGśw)

Bory wysokogórskie świeże (BWGśw) to optymalnie uwilgotnione siedliska będące pod nieznacznym wpływem wód opadowo-stokowych. Charakteryzują się drzewostanami karłowatymi tworzonymi przez świerk IV-V klasy bonitacji. W skład podszytu wchodzą takie rośliny jak porzeczka skalna i jarzębina.

Bór wysokogórski wilgotny (BWGw)

Bory wysokogórskie wilgotne (BWGw) to siedliska występujące w obrębie siedlisk borów wysokogórskich świeżych zajmujące miejsca wilgotne, niezabagnione na wierzchowinach lub tarasowatych spłaszczeniach stoków, na których zatrzymują się wody opadowe i stokowe. Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z świerku III-IV klasy bonitacji. W skład podszytu wchodzą takie rośliny jak porzeczka skalna i wiciokrzew.

Bór wysokogórski bagienny (BWGb)

Bory wysokogórskie bagienne (BWGb) to znajdujące się pod bardzo silnym wpływek wody stokowo-opadowej i gruntowej siedliska znajdujące się na terenach zabagnionych, głównie na stokach ocienionych i niewystawionych na działanie wiatru. Charakteryzują się drzewostanami IV-V klasy bonitacji tworzonymi przez karłowaty świerk oraz kosodrzewinę.

Bór górski świeży (BGśw)

Bory górskie świeże (BGśw) to znajdujące się pod umiarkowanym bądź wyraźnym wpływem wody stokowej i glebowo-opadowej siedliska tworzące się w zasięgu chłodnego klimatu regla dolnego. Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z świerku o wyższej bonitacji niż w przypadku siedlisk boru wysokogórskiego z domieszką jarzębu.

Bór mieszany górski świeży (BMGśw)

Bory mieszane górskie świeże (BMGśw) to znajdujące się pod nieznacznym wpływem wody stokowej i glebowo-opadowej siedliska o szerokim zasięgu występowania. Charakteryzują się drzewostanami bukowo-świerkowymi, świerkowymi oraz jodłowo-świerkowymi z domieszką jaworu i brzozy.

Bór mieszany górski wilgotny (BMGw)

Bory mieszane górskie wilgotne (BMGw) to bardzo rzadkie siedliska występujące zazwyczaj wspólnie z siedliskami boru mieszanego górskiego świeżego, ale w warunkach większej wilgotności. Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z jodły II-III klasy bonitacji i świerku II-III klasy bonitacji z domieszką jaworu i buku. W skład podszytu wchodzi jarzębina.

Bór górski bagienny (BGb)

Bory górskie bagienne (BGb) to ubogie siedliska występujące głównie w strefie górnej regla dolnego i w reglu górnym. Zajmują miejsca, w których gromadzą się wody opadowe i stokowe, gdzie dochodzi do zabagniania terenu. Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z świerku IV-V klasy bonitacji z domieszką jarzębu.

Bór mieszany górski bagienny (BMGb)

Bory mieszane górskie bagienne (BMGb) to siedliska występujące wspólnie z siedliskami borów mieszanych górskich świeżych i wilgotnych. Zwykle zajmują miejsca, w których utrudniony jest przepływ wody opadowo-stokowej i dochodzi do zabagnienia. Charakteryzują się drzewostanami świerkowymi ok. IV klasy bonitacji z udziałem brzozy omszonej.

Las mieszany górski świeży (LMGśw)

Lasy mieszane górskie świeże (LMGśw) to siedliska o ograniczonym zasięgu w niskim reglu dolnym, występujące na najuboższych formach gleb brunatnych kwaśnych. W reglu dolnym zajmują natomiast najżyźniejsze gleby. Charakteryzują je drzewostany zbudowane z buka II-III klasy bonitacji z domieszką modrzewia oraz jaworu.

Las górski świeży (LGśw)

Lasy górskie świeże (LGśw) to siedliska będące pod umiarkowanym bądź wyraźnym wpływem wody stokowej i glebowo-opadowej (w miejscach wystawionych na działanie słońca i wiatru będące pod bardzo słabym jej wpływem). Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z jodły I-II klasy bonitacji, buku I-II klasy bonitacji oraz świerku I-II klasy bonitacji. W skład podszytu wchodzą takie rośliny jak bez koralowy, leszczyna czy wiciokrzew czarny.

Las mieszany górski wilgotny (LMGw)

Lasy mieszane górskie wilgotne (LMGw) to występujące sporadycznie siedliska będące pod umiarkowanie silnym wpływem wód glebowo-opadowych, gruntowych i stokowych. Charakteryzują je gleby gruntowoglejowe, opadoglejowe, bielicowe, brunatne kwaśne i wyługowane. Drzewostan tworzą buk II-III klasy bonitacji i świerk I-II klasy bonitacji z domieszką jaworu oraz jodły. W skład podszytu wchodzi kruszyna.

Las górski wilgotny (LGw)

Lasy górskie wilgotne (LGw) to będące pod umiarkowanym bądź dość silnym wpływem wody glebowo-opadowej i stokowej siedliska występujące w miejscach z powolnym spływem wód stokowych i opadowych (np. w obniżeniach międzystokowych, dolnej części uskoków skalnych, wąwozach). Charakteryzują się drzewostanami zbudowanymi z jodły I-II klasy bonitacji, świerku I-II klasy bonitacji i buka I-II klasy bonitacji z domieszką jesionu, jaworu, lipy oraz wiązu.

Las łęgowy górski (LłG)

Lasy łęgowe górskie (LłG) to siedliska w postaci wąskich pasów zlokalizowane na obrzeżu potoków i rzek górskich w reglu dolnym. Charakteryzują je mady inicjalne, właściwe i próchnicze. Drzewostany buduje olsza czarna I-III klasy bonitacji z domieszką jesionu, jodły, świerka i jaworu. Brakuje dolnej warstwy drzewostanu. Bogaty podszyt tworzony jest przez takie rośliny jak bez czarny i koralowy, leszczyna, wierzba oraz kruszyna.

Ols jesionowy górski (OlJG)

Olsy jesionowe górskie (OlJG) to rzadko spotykane siedliska występujące w postaci płatów w zakolach potoków i górskich oraz na terenach wysiękowych. Charakteryzują je gleby gruntowo-mułowe, torfowo-mułowe i mułowo-murszowe (ze zwietrzelin skał węglanowych i bezwęglanowych). Drzewostany zbudowane są z olszy szarej I-II klasy bonitacji, rzadziej z jesionu III klasy bonitacji. Brakuje dolnej warstwy drzewostanu. Słabo rozwinięty podszyt składa się z porzeczki alpejskiej.