Rośliny i grzyby, jadalne i trujące

Co jeść, a czego unikać? – między pokarmem a trucizną

Jak bezpiecznie zbierać grzyby?

Zbieraj grzyby tylko wtedy, kiedy jesteś pewien, że nie są trujące.

Zbieraj tylko dojrzałe grzyby, ponieważ u młodych osobników mogą nie być widoczne cechy, które pozwalają na odróżnienie grzybów jadalnych od trujących.

Jeśli wybierasz się na grzybobranie, ale nie znasz się na grzybach, zabierz ze sobą osobę, która jest w stanie je rozróżniać lub zaopatrz się w atlas grzybów.

Nie wkładaj zebranych grzybów do plastikowych lub foliowych opakowań, ponieważ mogą wtedy wytwarzać substancje niebezpieczne dla naszego zdrowia. Lepiej wybierz koszyk!

Jak rozpoznać grzyba trującego?

Oglądając grzyba, zwróć uwagę na spód jego kapelusza – jeśli jest pokryty blaszkami, istnieje większa szansa na to, że jest trujący. Najlepiej zbierać grzyby z gąbczastym spodem kapelusza.

UWAGA: Jest to cenna wskazówka, jednak nie należy całkowicie na niej polegać, ponieważ istnieją również pojedyncze grzyby z gąbczastym spodem kapelusza, które są trujące lub niejadalne, np. podobny do podgrzybka goryczak żółciowy (mocno gorzki w smaku), oraz jadalne grzyby z blaszkami, np. kurki.

Jeśli nie masz doświadczenia, unikaj grzybów z takimi cechami: białe blaszki, pierścień na łodydze, czerwony lub różowy kapelusz.

Nie kieruj się smakiem, ponieważ wbrew pozorom grzyby trujące nie zawsze mają gorzki smak – mogą być naprawdę pyszne!

Niektóre grzyby trujące są łudząco podobne do znanych grzybów jadalnych. Dlatego też podczas zbierania grzybów trzeba być niezwykle ostrożnym!

Jak dochodzi do zatrucia grzybami?

Przyczyną zatrucia jest mylna ocena grzybów jako jadalnych, spożycie grzybów nieznanych, źle przyrządzonych, zepsutych lub surowych grzybów jadalnych.

Przykładowe gatunki grzybów trujących i jadalnych

Jak może wyglądać zatrucie grzybami?

Zatrucia grzybami dzieli się na cztery zespoły:

Zespół muchomora plamistego – występuje w wyniku spożycia m.in. muchomora plamistego lub czerwonego, okres utajenia wynosi od jednej do dwóch godzin, po których pojawiają się zawroty głowy, omamy, drżeniem mięśni, oszołomienie, w niektórych przypadkach występuje również śpiączka.

Zespół muskarynowy – występuje w wyniku spożycia m.in. lejkówek czy gołąbka wymiotnego, okres utajenia wynosi od jednej do dwóch godzin, po których pojawia się zwężenie źrenic, ślinienie i łzawienie, zlewne poty, biegunka, wymioty, duszność (zwężenie oskrzeli), zaburzenia widzenia.

Zespół żołądkowo-jelitowy – występuje w wyniku spożycia m.in. dzwonkówki trującej czy gąski tygrysiej, okres utajenia wynosi od 30 minut do dwóch godzin, po których pojawia się kolka, nudności, wymioty, biegunka, a w przypadku ciężkich zatruć również wstrząs.

Zespół faloidynowy (wątrobowo-nerkowy) – występuje w wyniku spożycia m.in. muchomora sromotnikowego, okres utajenia trwa od pięciu do czterdziestu ośmiu godzin, po których pojawiają się zawroty i bóle głowy, wymioty, nudności, biegunki, przyspieszone tętno, po 3-4 dniach może nastąpić żółtaczka, śpiączka, skaza krwotoczna czy drgawki. Spożycie tych grzybów powoduje uszkodzenia narządów wewnętrznych, zwłaszcza wątroby.

Jak należy postąpić w przypadku spożycia trujących grzybów?

W przypadku spożycia grzybów trujących należy jeszcze w okresie bezobjawowym wywołać wymioty oraz przewieźć osobę, która je spożyła na oddział zatruć. Postępowanie to należy zastosować wobec wszystkich osób, które spożyły grzyby lub przyrządzone z nich potrawy, nawet jeśli nie zgłaszają żadnych dolegliwości.
Bardzo ważne jest rozpoznanie, jaki gatunek grzyba spowodował zatrucie! Warto również zabezpieczyć jego próbkę.

**OKRES UTAJENIA to czas od zjedzenia grzybów do pojawienia się pierwszych objawów zatrucia.

Rośliny

Jak rozpoznać rośliny trujące?

W przypadku roślin rozróżnianie jadalnych od tych trujących nie jest oczywiste. Warto jednak zwracać uwagę na rośliny o jaskrawym kolorze oraz intensywnym, często nieprzyjemnym zapachu – mogą one być niebezpieczne! Nigdy nie należy spożywać gatunków, których identyfikacja jest niepewna.

Czym różnią się rośliny trujące od niejadalnych?

Rośliny trujące w żadnym wypadku nie nadają się do zjedzenia, ponieważ są niebezpieczne dla naszego zdrowia. Rośliny niejadalne nie są zaliczane do trujących, ale nie nadają się do spożycia, ponieważ są niesmaczne, ciężkostrawne lub nie zawierają wartości odżywczych.

Czym są rośliny warunkowo jadalne?

Rośliny warunkowo jadalne to takie, które na surowo nie nadają się do spożycia, jednak po odpowiednim przygotowaniu można je zjeść. Zazwyczaj wymagana jest obróbka termiczna, mechaniczna lub suszenie w określonych warunkach.

Czym są rośliny niejadalne?

Rośliny niejadalne nie są zaliczane do trujących, ale nie nadają się do spożycia, ponieważ są niesmaczne, ciężkostrawne lub nie zawierają wartości odżywczych.

Przykładowe gatunki roślin silnie trujących

Barszcz Sosnowskiego
(Heracleum sosnowskyi)

Tojad Mocny
(Aconitum firmum)

Ciemiężyca Biała
(Veratrum album)

Pokrzyk Wilcza Jagoda
(Atropa belladonna)

wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum)
pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna)
blekot pospolity (Aethusa cynapium)
szalej jadowity (Cicuta virosa)
narcyz trąbkowy (Narcissus pseudonarcissus)
żywotnik zachodni (Thuja occidentalis)

kasztanowiec pospolity (Aesculus hippocastanum)
zimowit jesienny (Colchicum autumnale)
naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea)
bylica piołun (Artemisia absinthium)
konwalia majowa (Convallaria majalis)
szczwół plamisty (Conium maculatum)

Jak dochodzi do zatrucia roślinami?

Do zatrucia roślinami dochodzi najczęściej w sposób przypadkowy, często u dzieci, które zaciekawione ich wyglądem i kolorem zrywają kwiaty, owoce lub zbierają nasiona gatunków trujących. U dorosłych zatrucie jest zazwyczaj skutkiem pomylenia gatunku trującego z gatunkiem jadalnym.

Czasami przyczyną zatrucia jest długotrwały kontakt z roślinami trującymi, na przykład podczas ich obróbki.

Czym są rośliny warunkowo jadalne?

Jakie są objawy zatrucia roślinami?

W przypadku roślin zawierających glikozydy nasercowe (np. konwalia majowa, naparstnica purpurowa, oleander, miłek wiosenny) lub glikozydy cyjanogenne (np. nasiona moreli, czereśni, gruszy, len zwyczajny) – obniżenie ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu serca, widzenie na żółto, zaburzenia świadomości.

W przypadku roślin zawierających atropinę, skopolaminę, hioscyjaminę (np. bieluń dziędzierzawa, lulek czarny, pokrzyk wilcza jagoda) – suchość błon śluzowych, skóry, pobudzenie, poszerzenie źrenic.

W przypadku roślin o działaniu depresyjnym (np. szalej jadowity, bukszpan zwyczajny, bylica piołun) – drgawki, senność, zaburzenia oddychania i świadomości.

Jak postępować w przypadku zatrucia roślinami?

Jeśli poszkodowany jest przytomny, nie należy prowokować wymiotów. Bardzo ważne jest ustalenie, jaka roślina spowodowała zatrucie oraz zabezpieczenie lub sfotografowanie jej próbki. Należy przeprowadzić z osobą zatrutą wywiad według zmodyfikowanego schematu SAMPLE:

S (Signs and symptoms) – przebieg i czas pojawienia się pierwszych objawów
A (Allergies) – alergie zatrutego
M (Medications) – leki przyjmowane przez zatrutego
P (Pre-existing medical conditions) – ciążą, przewlekłe choroby
L (Last meal) – ostatni spożyty przez poszkodowanego posiłek
E (Events leading up to the injury or illness) – jak doszło do zatrucia, czy zatruty ma jakieś zmiany na skórze lub błonach śluzowych

Jeśli osoba poszkodowana jest nieprzytomna, należy wezwać pomoc i ułożyć ją w pozycji bezpiecznej w celu uniknięcia zadławienia, gdyż istnieje duże ryzyko wymiotów.

Unikaj grzybów z takimi cechami: białe blaszki, pierścień na łodydze, czerwony kapelusz.

Nie kieruj się smakiem, ponieważ wbrew pozorom grzyby trujące nie zawsze mają gorzki smak – mogą być naprawdę pyszne!

Niektóre grzyby trujące są łudząco podobne do znanych grzybów jadalnych. Dlatego też podczas zbierania grzybów trzeba być niezwykle ostrożnym!