Podobnie jak reszta ptaków, puszczyki również słyną ze swojego głosu, jednak zamiast inspirować poetów, był źródłem wielu przesądów dotyczących puszczyka – przez długi czas były uważane za zły omen, pomimo że są całkowicie nieszkodliwe. Puszczyki są bardzo troskliwymi rodzicami i zaciekle bronią zarówno swoich młodych jak i miejsca gniazdowania.
Ptasi zegar
Kiedy słychać ptasi śpiew
Puszczyk zwyczajny (Strix aluco)
00:00 – 04:00
Puszczyk jest jednym z tych ptaków, które znacznie łatwiej usłyszeć niż dostrzec – dzień spędza ukryty w dziupli lub innej kryjówce. Zdecydowanie pomaga mu w tym kamuflujące upierzenie w odcieniach bieli i brązu, niekiedy również szarości. Sylwetka puszczyka jest krągła, a pióra na jego głowie układają się w tak zwaną szlarę. Najlepszą szansę na spotkanie tej sowy mamy w lasach z dziuplastymi drzewami, chociaż ze względu na rzadkość tego środowiska, puszczyki coraz częściej zasiedlają okolice ludzkich siedzib. Puszczyki są ptakami drapieżnymi – polują głównie na drobne ssaki, a niestrawione resztki wydalają przez otwór gębowy – takie pozostałości nazywamy „wyplówkami”. Gatunek chętnie gniazduje w dziuplach, szczelinach skalnych czy opuszczonych gniazdach innych ptaków, czasami wykorzystują również zakładane przez ludzi budki lęgowe. Jaja puszczyków są jednolicie białe, a samica składa ich na raz od dwóch do sześciu, bezpośrednio na dno miejsca gniazdowania – nie budują one własnych gniazd.
Ciekawostka
Drozd śpiewak (Turdus philomelos)
04:00 – 08:00
Ptak ten ma sylwetkę bardzo podobną do kosa czy kwiczoła, z którymi jest blisko spokrewniony, odróżnia go od nich jednak krótki ogon. Ubarwienie drozda śpiewaka nie jest imponujące – składają się na nie odcienie brązu. Drozda łatwo spotkać na ziemi, gdzie poszukuje pożywienia pod postacią bezkręgowców. Co chwila przystaje wówczas w miejscu, nasłuchując i bacznie przyglądając się otoczeniu. Nie gardzi również owocami, jednak to ślimaki należą do jego ulubionych pokarmów – drozdy często zostawiają w swoich miejscach żerowania skupiska cząstek ślimaczych muszli, nazywane „kuźniami”. Nazwa ta pochodzi od sposobu, w który ptak ten dostaje się do wnętrza muszli – jego dziób nie jest wystarczająco silny, aby móc rozłupać skorupę, tak więc po natrafieniu na swój ulubiony przysmak chwyta go w dziób i uderza ślimakiem o twardy przedmiot (nazywany w tej sytuacji „kowadłem”). Wyplecione przez samicę gniazda drozdy ukrywają w gęstych żywopłotach lub krzewach, gdzie składają od czterech do pięciu niebieskich jajeczek.
Ciekawostka
Naukową nazwę tego gatunku („philomelos”) można przetłumaczyć jako „miłośnik śpiewu”, co doskonale opisuje ten gatunek – drozda śpiewaka o wiele łatwiej usłyszeć niż zobaczyć. Pierwszych piosenek samce drozda uczą się od swych ojców, które później udoskonalają przez resztę życia, aby, gdy nadejdzie czas, mogły wykorzystać je do znalezienia własnych partnerek. Ptaki te są nie tylko imponującymi śpiewakami, ale i doskonałymi naśladowcami, imitującymi dźwięki wydawane przez różne urządzenia.
Zięba (Fringilla coelebs)
08:00 – 12:00
Zięba to jeden z najczęściej spotykanych ptaków w Polsce i w całej Europie. Jej nazwa wzięła się od łacińskiego słowa „coelebs”, które oznacza „kawaler” — odnosi się to do zimowania obu płci w osobnych regionach. Samce są charakterystycznie, barwnie upierzone: ich grzbiet jest oliwkowozielony, spód ciała rdzaworóżowy, a głowa i kark mają piękny niebieskawy odcień, co czyni je jednymi z barwniejszych ptaków naszych lasów. Samice ubarwione są znacznie skromniej – w odcieniach brązu i szarości. Zięby budują misternie utkane gniazda w rozwidleniach gałęzi drzew, wyściełając je mchem, porostami i piórami. W menu zięby dominują nasiona, ale w okresie karmienia piskląt ptaki te chętnie chwytają owady i inne bezkręgowce.
Ciekawostka
Wiele zięb dobiera się w pary na całe życie i dba o swojego partnera lub partnerkę. Rzadko zdarzają się sytuacje, w których jeden z partnerów zrezygnuje z dotychczasowego partnera na rzecz innej zięby. Po złożeniu jaj samica wysiaduje je przez około piętnaście dni, a w tym czasie jest dokarmiana przez samca.
Trznadel (Emberiza citrinella)
12:00 – 16:00
Trznadel to ptak wielkości wróbla, którego nietrudno dostrzec dzięki jego jaskrawemu, żółtemu upierzeniu na głowie i spodzie ciała, szczególnie u samców w okresie lęgowym. Grzbiet ma brunatny, pokryty ciemniejszymi prążkami, co doskonale maskuje go w trawach czy na polach. Samice i młode są bardziej stonowane kolorystycznie, z przewagą brązów i szarości. Trznadle najczęściej spotkamy na obrzeżach pól, łąk i w zaroślach, gdzie znajdują pokarm w postaci nasion traw i chwastów. W sezonie lęgowym chętnie sięgają również po owady, by nakarmić nimi pisklęta. Gniazda budują nisko, w gęstych krzewach lub wśród traw. Samica składa zazwyczaj od czterech do pięciu jaj, które mają charakterystyczne, ciemne, „mazane” wzory na jasnym tle.
Ciekawostka
Śpiew trznadla jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dźwięków polskiej wsi – powtarzająca się, rytmiczna fraza bywa przez ludzi zapamiętywana jako „a ty si-wiu, si-wiu, si-wiu…”. Dzięki temu łatwo usłyszeć obecność tego ptaka nawet wtedy, gdy ukrywa się wśród zarośli.
Rudzik (Erithacus rubecula)
16:00 – 20:00
Rudzik to drobny ptak o kulistej sylwetce, którego łatwo rozpoznać po intensywnie pomarańczowoczerwonej plamie obejmującej twarz i pierś, kontrastującej z szarym brzuchem i oliwkowo brązowym grzbietem. Można go spotkać w lasach, parkach i ogrodach, gdzie często podskakuje po ziemi w poszukiwaniu owadów i innych drobnych bezkręgowców. Rudziki są ciekawskie i mało płochliwe – zdarza się, że podchodzą bardzo blisko ludzi, zwłaszcza, gdy ktoś kopie w ziemi, odkrywając potencjalne przysmaki. Gniazda zakładają w ukrytych miejscach blisko ziemi, np. w gęstych krzewach, stertach liści czy nawet w nieużywanych doniczkach. Samica składa od pięciu do siedmiu jaj, które wysiaduje około dwóch tygodni.
Ciekawostka
Choć wyglądają uroczo, rudziki są niezwykle terytorialne – zaciekle bronią swojego rewiru przed innymi przedstawicielami swojego gatunku, nie wahając się toczenia zaciętych potyczek. Śpiewają nie tylko wiosną, ale także jesienią i zimą, co jest dość nietypowe wśród naszych ptaków – w ten sposób oznaczają swoje zimowe terytoria.
Słowik rdzawy (Luscinia megarhynchos)
20:00 – 00:00
W Polsce występują dwa gatunki słowików, a rozróżnić je możemy po niewielkich różnicach w kolorze upierzenia, obszarze występowania oraz śpiewie. Gatunek ten prowadzi bardzo skryty tryb życia, przez co o wiele łatwiej go usłyszeć niż dostrzec. Tego niewielkiego (zaledwie nieznacznie większego od wróbla) ptaka znajdziemy w zachodniej części kraju, zazwyczaj na skraju lasu mieszanego lub liściastego. Ptaki te lubią też przebywać w zaroślach w dolinach rzek, parkach czy nawet ogrodach. Uwite z traw, łodyg liści i korzonków gniazda samice słowików budują w płytkich dołkach na ziemi, gdzie znoszą od czterech do pięciu jaj w kolorze oliwkowym. Słowiki rdzawe żywią się małymi bezkręgowcami, które zbierają z ziemi.
Ciekawostka
Pieśń słowika jest wyjątkowa dzięki swojemu zróżnicowaniu, zasięgowi i melodyjności – badania wykazują że poszczególne ptaki mogą mieć w swoim repertuarze aż 200 różnych dźwięków. Podobnie jak u większości ptaków, śpiewem posługują się jedynie samce, co pomaga odróżnić je od samic.
