Mała retencja to zbiór prostych sposobów na gromadzenie wody i zatrzymywanie jej w środowisku. Jest to zestaw różnych działań, które przynoszą liczne korzyści zarówno dla przyrody, jak i dla człowieka oraz są skutecznym narzędziem w zapobieganiu skutkom suszy i powodzi.
Mała retencja
Jak zatrzymać wodę w środowisku?
Co to jest mała retencja?
Cele małej retencji:
- zwiększanie zasobów wodnych dostępnych w danej okolicy
- ograniczenie skutków suszy oraz powodzi
- poprawa bilansu wodnego zlewni i obszarów rolnych
- wspomaganie rolnictwa i leśnictwa poprzez utrzymanie wilgotności gleby
- zwiększenie odporności ekosystemów na zmiany klimatyczne
- ochrona bioróżnorodności i poprawa warunków siedliskowych dla wielu gatunków
Niezwykli mieszkańcy wodnych mikrosiedlisk – kilka słów o komarach
Choć komary wydają się jedynie uprzykrzać nam życie i nieraz myślimy, że nie robią niczego dobrego w przyrodzie, prawda jest zupełnie inna! Jak każde stworzenie na ziemi, komary odgrywają bardzo ważną rolę w środowisku i są naprawdę pożyteczne. Dzięki nim możemy obserwować piękne rośliny, spotykać inne gatunki zwierząt oraz jeść różne owoce.
Dlaczego? Oto niektóre z ważnych funkcji komarów w naturze:
- są podstawowym pokarmem dla wielu gatunków zwierząt – larwami żywią się owady wodne, ryby oraz płazy, natomiast dorosłe osobniki są pożywieniem dla owadów, ptaków oraz ssaków,
- ich larwy żywią się materią organiczną i mikroorganizmami znajdującymi się w wodzie, oczyszczając zbiorniki wodne, takie jak jeziora, stawy i oczka wodne,
- są zapylaczami – podobnie jak pszczoły czy motyle, komary zapylają wiele gatunków roślin, jednak jako nieliczne spośród owadów robią to nocą.
Ale przecież komary żywią się naszą krwią!
Tak, jednak tylko niewielka liczba gatunków ma ochotę ją pić. W dodatku krwią innych gatunków (w tym czasami krwią człowieka) żywią się jedynie samice – jest im potrzebna do rozmnażania, a dokładnie do wytwarzania jaj. Pokarmem dla samców jest natomiast nektar kwiatów – dzięki temu zapylają wiele gatunków roślin.
Dlaczego mała retencja jest ważna?
Zasoby wodne w Polsce nie są duże, w porównaniu do innych krajów. Zależą one głownie od opadów, a zalicza się do nich wody powierzchniowe (takie jak jeziora, rzeki czy inne zbiorniki wodne) oraz wody podziemne.
W wyniku obecnych zmian klimatycznych, a także nieprawidłowo prowadzonych działań melioracyjnych w rolnictwie i w czasach powojennych, stan zasobów wodnych w naszym kraju pogorszył się.
Mała retencja ma na celu zapobieganie skutkom tych zmian, takim jak:
- nasilanie się zjawisk ekstremalnych (susze i powodzie)
- przesuszanie się siedlisk
- spadek poziomu wód gruntowych
- zwiększenie zagrożenia pożarowego w lasach oraz na terenach rolniczych
- zanik różnorodności biologicznej
- zaburzenia podziemnego zasilania źródlisk
- zmniejszanie się powierzchni podmokłych
Sposoby małej retencji
Retencja korytowa
Ten rodzaj retencji ma na celu poprawianie bilansu wodnego na danym terenie poprzez zatrzymywanie wody w ciekach wodnych, kanałach i rowach melioracyjnych. Dzięki specjalnym urządzeniom spowalnia się spływ wód, a tym samym zwiększa się retencję w korycie cieku. Następuje wzrost poziomu wód gruntowych, poprawa mikroklimatu i bioróżnorodności.
Jak to działa? – Urządzenia piętrzące regulują przepływ wody, co pozwala na optymalne nawadnianie pól. Podczas niżówek zebrana woda jest zatrzymywana w rowach melioracyjnych. Z kolei podczas wezbrań woda może odpłynąć z powrotem do cieku głównego. Dzięki temu można skutecznie zapobiegać suszy rolniczej oraz zwiększyć retencję glebową na gruntach ornych, a tym samym przyczynić się do zwiększenia plonów.
Bioretencja
Łąki kwietne doskonale gromadzą wilgoć i filtrują wodę opadową. Dodatkowo nie są tak wymagające jak trawniki, które trzeba regularnie przycinać i podlewać. Tego typu łąki nie wymagają dodatkowego podlewania – rośliny wchodzące w skład kwietnego trawnika mają nawet 25 razy głębsze systemy korzeniowe niż zwykły trawnik oraz o wiele lepiej wchłaniają i magazynują wodę. Można je umiejscawiać w każdym miejscu – w ogródkach, przy ulicy, w parkach… Tego typu łąki stanowią nie tylko skuteczną formę retencji, ale także siedlisko dla wielu gatunków zwierząt i roślin.
Jak to działa? – Złożony system korzeniowy kwiatów wiąże wodę deszczową w glebie, dzięki czemu utrzymuje w niej wilgoć dłużej niż trawnik. Do tego pozytywnie wpływa na bilans wód gruntowych. Dzięki temu, że rośliny mogą zbierać w swoim systemie korzeniowym dużo wody, łąki kwietne zmniejszają powierzchniowy spływ wód opadowych, co z kolei zmniejsza ryzyko podtopień. Co najlepsze, są na prawdę łatwe w utrzymaniu!
Zalety łąk kwietnych
- łatwe w utrzymaniu – nie wymagają regularnego przycinania i nadmiernego podlewania
- upiększają okolicę
- są tańsze w założeniu i utrzymaniu niż zwykłe trawniki
- można je założyć praktycznie w każdym miejscu
- nie potrzebują specjalnych nawozów
- filtrują wody opadowe oraz powietrze (zapobiegają smogowi)
- zmniejszają ryzyko podtopień
Jak samemu złożyć łąkę kwietną? – 5 prostych kroków!
1
Pozbądź się chwastów. Jeśli nie boisz się dłuższej pracy pozbądź się ich razem z darniami na wysokości 5-10 cm – dzięki temu zapobiegniesz ich odrastaniu, a darnie możesz wykorzystać do kompostu.
2
Spulchnij i wyrównaj glebę przy pomocy glebogryzarki lub szpadlem i motyką. Żeby nasiona mogły wykiełkować, potrzebują dokładnie rozdrobnionej ziemi. Na koniec starannie zgrab teren, na którym powstanie twoja łąka.
3
Wybierz nasiona, które zasiejesz. Pamiętaj, żeby sprawdzić skład mieszanki, którą wybierasz, aby jak najlepiej odpowiadała twoim potrzebom oraz glebie, na jakiej ma zostać zasadzona. Używaj rodzimych gatunków roślin.
4
Możesz teraz przystąpić do siania. Nasiona siej rzutowo, prosto na powierzchnię gruntu. Możesz je wymieszać z piaskiem albo z suchymi trocinami, co pomoże ci regularnie rozmieścić je na przygotowanej ziemi. Nie przysypuj ich piaskiem ani ziemią, ponieważ nasiona niektórych gatunków potrzebują słońca, żaby zaczęły kiełkować. Zamiast tego dociśnij je do ziemi – udeptując je lub przygniatając walcem. Dzięki temu będą miały kontakt ze światłem słonecznym i wilgotną glebą, a jednocześnie nie zostaną zdmuchnięte przez wiatr.
5
Zasianą łąkę podlewaj z wyczuciem. Najlepiej używaj do tego deszczówki. W pierwszej fazie wzrostu gleba powinna być stale wilgotna i nie przesychać. Nie martw się, jeśli niektóre rośliny zaczną rozwijać się później – niektóre zakwitną dopiero w następnym sezonie!
Retencja przydomowa
Coraz większe zagęszczenie zabudowy w miastach bardzo utrudnia naturalne wsiąkanie deszczówki do gleby, przez co nie odbudowuje się stan wód podziemnych, stanowiących naturalną retencję. Jeśli woda nie wsiąka do gleby, nie może ona zostać dostarczona roślinom.
Z racji tego, że na obszarach mocno zindustrializowanych, szczególnie w miastach, coraz większa powierzchnia jest pokryta betonem i asfaltem, woda z ulewnych deszczy nie tylko nie może wsiąknąć w glebę, ale zbiera się na uszczelnionych terenach i może prowadzić do lokalnych podtopień.
Dzięki mądremu wykorzystaniu terenu przy swoim domu możemy przyczynić się do poprawy procesu małej retencji w swojej okolicy.
Jak to działa?
Przygotowując obszary biologicznie czynne przy swoim domu nie tylko pomagamy środowisku, ale także sami czerpiemy korzyści. Deszczówka jest bezcennym zasobem, który dodatkowo jest całkowicie darmowy. Wykorzystując ją możemy zmniejszyć zużycie wody w naszym gospodarstwie domowym nawet o 60%! Zgromadzona woda wpływa pozytywnie na rozwój roślinności, a tym samym przyczynia się do zwiększenia bioróżnorodności, czystości powietrza i poprawy mikroklimatu. Zadbane rośliny ponadto upiększają krajobraz.
Jak możemy wykorzystać zebraną deszczówkę?
- podlewanie roślin doniczkowych oraz ogrodowych i trawnika,
- pojenie zwierząt,
- mycie i pranie,
- spłukiwanie toalet,
- prace porządkowe.
Deszczówka jest szczególnie potrzebna w okresie bezopadowym, kiedy rośliny w naszym ogrodzie nie są podlewane przez deszcz i sami musimy zadbać o ich nawodnienie.
Jak zbierać deszczówkę? – Formy retencji przydomowej
Cele małej retencji
