Ekosystem leśny

Las od podszewki

Czym jest ekosystem leśny i jakie elementy go tworzą?

Ekosystem to środowisko przyrodnicze, w którym różne organizmy (np. rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie) żyją razem i wpływają na siebie nawzajem. Na ekosystem, poza elementami ożywionymi, takimi jak zwierzęta i rośliny, składają się również elementy przyrody nieożywionej – atmosfera (warstwa gazów otaczająca las), pedosfera (warstwa gleby stanowiąca środowisko dla procesów biologicznych, fizycznych i chemicznych) oraz elementy nazywane substancjami abiotycznymi, które służą organizmom samożywnym (roślinom i mikrobom) do pozyskiwania środków do życia.

Organizmy samożywne są określane jako producenci, którzy odgrywają kluczową rolę w przepływie energii przez ekosystem, w którym wszystko jest ze sobą powiązane. Rośliny są następnie zjadane przez zwierzęta roślinożerne (konsumentów I rzędu), które następnie stają się pokarmem dla drapieżników (konsumentów II rzędu), będących jednocześnie ofiarami większych organizmów drapieżnych (konsumentów kolejnych rzędów). Resztki pozostawiane podczas żerowania oraz po śmierci każdego z rzędów organizmów leśnych są rozkładane przez destruentów, dzięki czemu ponownie powracają do środowiska jako substancje abiotyczne. 

Sieć pokarmowa w ekosystemie leśnym

Czym są mikrosiedliska?

Środowiska leśne są określane jako najpotężniejsze i najbardziej złożone. Ich sucha masa na kuli ziemskiej jest ponad 12 razy większa od masy wszystkich pozostałych ekosystemów lądowych. Charakterystyczne dla ekosystemów jest powstawanie mikrosiedlisk – niewielkich fragmentów środowiska, stanowiących najbliższe otoczenie organizmu oraz bezpośrednio na niego oddziałujący. Przykładem takich mikrosiedlisk w lasach mogą być między innymi martwe konary, dziuple czy płaty mchu.

Park Miejski Pańska Góra

Jakie typy lasów występują w Polsce i czym się różnią?

Wbrew temu, co wielu z nas może się wydawać, nie wszystkie lasy są do siebie podobne – różnią się one od siebie między innymi składem gatunkowym drzew, który służy jako kryterium podziału lasów na typy siedliskowe. Trzy główne typy siedliskowe występujące na terenach nizinnych to lasy świeże, lasy mieszane oraz olsy i łęgi.

Park Miejski Pańska Góra

Lasy świeże

Lasy świeże stanowią około 7% lasów Polski. Porastają one tereny bardzo żyzne, na glebach typu brunatnego czy płowego, powstających z glin zwałowych. Występują najczęściej w dolinach rzek i nadrzecznych tarasach. W runie lasów świeżych spotkamy gatunki takie jak marzanka wonna, czosnek niedźwiedzi czy perłówka jednokwiatowa. W skład gatunków podszytu wchodzą między innymi kruszyna pospolita, leszczyna i trzmielina, natomiast drzewostan stanowią głównie dęby oraz buki.

Lasy wilgotne

Lasy wilgotne podobne jak lasy świeże, porastają głównie tereny żyzne i wilgotne, o glebach pod silnym wpływem wody gruntowej, zwykle typu brunatnego lub glejowych, powstałych z aluwialnych piasków rzecznych. Gatunkami runa lasów wilgotnych są przykładowo szczyr trwały, kuklik pospolity czy kopytnik pospolity, do gatunków tworzących podszyt zaliczamy bez czarny, porzeczkę czarną oraz dereń, natomiast do gatunków drzewostanu – dąb szypułkowy i jesion

Park Miejski Pańska Góra
Park Miejski Pańska Góra

Olsy

Olsem nazywamy las z widoczną dominacją olszy czarnej porastający stanowiska bagienne, na których w pewnych okresach woda utrzymuje się na wysokim poziomie. Olsy wyróżniają się charakterystyczną strukturą runa – wokół korzeni drzew rosną typowe borowe gatunki roślin, natomiast w okolicach dolinek w których utrzymuje się woda znajdziemy gatunki roślin bagiennych. Podobnie jak w wypadku lasu wilgotnego, główne gatunki drzew występujące w olsach to dęby szypułkowe i jesiony. Gatunki podszytowe tego typu siedliska leśnego to na przykład jarząb, kalina koralowa i kruszyna, natomiast w charakterystycznym runie znajdziemy czyścieć leśny, niecierpek pospolity czy jaskier kosmaty

Łęgi

Łęgi są lasami występujące nad różnymi ciekami wodnymi, na trenerach powodziowych lub podmokłych. Podczas powodzi rzeki nanoszą na tereny lasów łęgowych żyzne osady rzeczne. Na trenach łęgów zazwyczaj obecne są mady rzeczne. Siedliska niemal wszystkich łęgów związane są z wodami płynącymi. W zależności od typu łęgu, drzewostan mogą budować: olchy, topole, wierzby, wiązy, jesion wyniosły, mogą być także obecne dęby. Gatunkami występującymi we wszystkich zespołach łęgowych są: podagrycznik pospolity, kostrzewa olbrzymia, pokrzywa zwyczajna, wiązówka błotna i bluszczyk kurdybanek.

Park Miejski Pańska Góra

Jaką rolę pełni las w przyrodzie i w życiu człowieka?

Las ma o wiele większy wpływ na środowisko przyrodnicze niż jakiekolwiek inne zbiorowisko roślinne, głównie poprzez regulację i kształtowanie jego warunków. Chroni on i kształtuje gleby poprzez przeciwdziałanie erozji gleb (zwłaszcza na terenach górskich), przywraca zdolności biologiczne zdegradowanym glebom, tworzy próchnicę zaopatrującą gleby w składniki odżywcze i zwiększanie retencji wody.

Poza glebami las ma również pozytywny wpływ na atmosferę – łagodzi warunki klimatyczne, wygłusza hałas, zmniejsza oddziaływanie pyłów i gazów poprzemysłowych oraz spalin samochodowych. 

Poza funkcjami ekologicznymi lasy mają też ogromne znaczenie dla człowieka – dostarczają drewno i inne tak zwane płody leśne, czyli przykładowo jadalne owoce, grzyby i zioła lecznicze. 

Jak wiadomo, lasy stanowią siedlisko dla zwierzyny, na czym korzysta gospodarka łowiecka, a zarazem przemysł spożywczy. 

Lasy mają ponadto pozytywny wpływ na społeczeństwo, gdyż kształtują korzystne warunki zdrowotne i rekreacyjne dla osób mieszkających w pobliżu. Obecność lasów zwiększa obronność krajów w czasie konfliktów, a na co dzień zapewnia miejsce do rozwoju edukacji ekologicznej społeczeństwa. 

Fundusze Europejskie dla Małopolski
Rzeczpospolita Polska
Dofinansowano przez Unię Europejską
Małopolska