Dzięcioły

Chirurdzy lasu

Czym wyróżniają się dzięcioły?

Dzięcioła ciężko pomylić z jakimikolwiek innymi ptakami – wyróżniają je między innymi długi, dłutowaty dziób i często czarno-białe lub jaskrawe barwy, zazwyczaj z domieszką czerwieni. Dzięcioły należą do małych (rzadziej średnich) ptaków, większość gatunków mieści się w granicach od ośmiu do pięćdziesięciu centymetrów długości ciała. Mało widoczną, ale też charakterystyczną dla dzięciołów cechą jest bardzo długi język pokryty lepką wydzieliną. Na ogonie tych ptaków widoczne są sztywne, ostro zakończone sterówki, których używają do podpierania się drzewa. Dzięcioły są gatunkami monogamicznymi, co oznacza, że pary łączą się na dłuższy czas i zajmują się wspólnie jajami oraz pisklętami.

Czym żywią się dzięcioły?

Wbrew temu, co mogłoby się wydawać, dieta dzięciołów jest dosyć różnorodna. Faktem jest, że w dużej mierze ich jadłospis składa się z bezkręgowców wydłubywanych przez nie z pni, w tym larw chrząszczy, dorosłych pająków i mrówek, jednak nie stanowią one jedynego źródła pożywienia dla tych ptaków. Wczesną wiosną, gdy inne źródła pokarmu nie są dostępne dzięcioły chętnie pożywiają się sokami drzew. Jako uzupełnienie diety mogą poszukiwać też jagód oraz nektaru kwiatowego, a dokarmiane przez ludzi dzięcioły żywią się również orzechami, nasionami czy sadłem.

Przykładowe gatunki dzięciołów

Dzięcioł duży (Dendrocopos major)

Jak rozpoznać dzięcioła dużego?

Jest to ptak o rozmiarze nieco mniejszym od kosa. Jego grzbiet, wierzch skrzydeł oraz ogona są czarne, natomiast spód jego ciała jest biały, co nadaje jego upierzeniu duży kontrast. Samca można rozpoznać po ciągnącym się w poprzek wzdłuż potylicy jaskrawoczerwonym prążku, którego nie znajdziemy u samicy. Również jaskrawoczerwone są u obu płci dolna część brzucha i spód ogona – jest to cecha charakterystyczna dla dzięcioła dużego. Młode dzięcioły tego gatunku, jeszcze w szacie juwenlanej (pierwszym upierzeniu młodego ptaka) mają cały tył głowy oraz ciemię pokryte czerwonymi piórami, a jaskrawo czerwone u dorosłych podogonie jest znacznie bledsze.

Gdzie występuje dzięcioł duży?

Preferują one stare lasy liściaste, sosnowe lub mieszane – jeśli w składzie gatunkowym występuje osika. Mimo to niektóre dzięcioły duże decydują się na zamieszkanie mniejszych zadrzewień, parków czy alejek, a niekiedy nawet i ogrodów.

Jak brzmi dzięcioł duży?

W przeciwieństwie do innych ptaków, dzięcioł duży nie śpiewa, a zamiast tego bębni dziobem w korę drzewa. Dźwięk ten służy jako sygnał świadczący o zajętym terytorium lub ma za zadanie przywołać partnera. Jeśli w otoczeniu dzięcioła brakuje nadających się drzew – zazwyczaj wybiera te o wypróchniałej korze, pod którą pusta przestrzeń działa podobnie do pudła rezonansowego – może bębnić w blaszane dachy czy pokrywy latarń ulicznych. Nie znaczy to, że dzięcioły nie wydają żadnych dźwięków same z siebie – wspinając się po pniu można od nich usłyszeć ciche „kik kik”, a gdy zostanie spłoszony – „gi gi gi”.

Dzięcioł zielony (Picus viridis)

Jak rozpoznać dzięcioła zielonego?

Jeden z większych Polskich dzięciołów, o zielonym wierzchu ciała i oliwkowo-szarym spodzie. U zarówno samic, jak i samców zauważalna czerwona czapeczka sięgająca aż do karku. Okolice oczu dzięcioła zielonego są czarne. U tego gatunku samce odróżniają się od samic jeszcze słabiej niż u wcześniej omawianego dzięcioła dużego – u samców pomiędzy czarnymi piórami rysującymi „wąsy” w okolicach dzioba można dojrzeć również czerwone pierze.

Gdzie występuje dzięcioł zielony?

Zasiedlał on pierwotnie lasy łęgowe, jednak obecnie zamieszkuje skraje świetlistych lasów liściastych i mieszanych oraz mniejsze zadrzewienia (najczęściej wiejskie), niekiedy również łąki, stare parki, sady i aleje. W terenach górskich można go znaleźć również w lasach iglastych. Dzięcioł zielony należy do płochliwych gatunków, lecz dość dobrze dostosowuje się do życia w pobliżu człowieka, przez co czasami widywany jest również w parkach miejskich.

Co lubią jeść dzięcioły zielone?

Głównym elementem diety dzięcioła zielonego są mrówki, zarówno dorosłe osobniki jak i ich larwy, które zbiera z ziemi – zimą jest w stanie rozkopywać mrowiska nawet do metra głębokości w ich poszukiwaniu, latem natomiast zbiera je z pni drzew. Rzadziej zdarza mu się żywić również innymi bezkręgowcami zbieranymi z ziemi, przykładowo chrząszczami, świerszczami czy gąsienicami. Uzupełnieniem diety dla nich są mięsiste owoce i nasiona.

Dzięciołek (Dryobates minor)

Jak rozpoznać dzięciołka?

Dzięciołek wielkością jest zbliżony do wróbla, jednak wyglądem przypomina miniaturowego dzięcioła dużego – ich ubarwienie jest pstrokate, czarno-białe. Typowo dla dzięciołów, dziób tego gatunku jest długi i smukły, a pióra odchodzące od niego mają czarną barwę, tworząc wzór przypominający wąsy. Ubarwienie na łebku obu płci układa się we wzór przypominający czapeczkę, jednak u samic jest ona czarna, u samców czerwona. Czoło dzięciołka jest jasnobrązowe, a barwa ta lepiej zauważalna u samicy. Na brzuchu dzięciołka nie ma żadnych śladów czerwonego ubarwienia, jednak jest on czarno nakrapiany.

Gdzie występuje dzięciołek?

Biotop preferowany przez dzięciołka jest stosunkowo rzadko spotykany, gdyż preferuje on stare lasy mieszane i ich obrzeża. Unika zwykle lasów iglastych oraz górskich. Zamieszkuje czasem stare sady, lasy, aleje i parki z martwymi i spróchniałymi drzewami, niekiedy również i świetliste dąbrowy. Znacznie preferuje miejsca w pobliżu wód stojących lub cieków.

Jak dzięciołki wychowują młode?

U tego gatunku samiec jak i samica opiekują się wspólnie młodymi. Rodzice mają przy tym wyraźny podział zadań – samica zdobywa większość pokarmu, a samiec zajmuje się pilnowaniem gniazda oraz odbiera od partnerki pożywienie i od razu przechodzi do karmienia młodych. Pisklęta dzięciołków jedzą w większości larwy owadów oraz mszyce, które rodzice zbierają z roślin. Pisklęta są karmione przez rodziców jeszcze na długo po opuszczeniu gniazda.

Jak znaleźć dzięciołka?

Dzięciołek to najmniejszy dzięcioł żyjący w Polsce – jest tak mały, że łatwo go przeoczyć wśród gałęzi. Mimo swojego rozmiaru jest bardzo zwinny i energiczny. Często można zobaczyć, jak przeskakuje po cienkich gałązkach i pniach w poszukiwaniu owadów. W przeciwieństwie do większych kuzynów, nie bębni głośno w drzewa – jego stukanie jest ciche i delikatne, dlatego trudniej go usłyszeć. Dzięciołek buduje swoje gniazda w miękkim, spróchniałym drewnie – najczęściej w cienkich pniach lub grubych gałęziach.

Dzięcioł czarny (Dryobates minor)

Jak rozpoznać dzięcioła czarnego?

Dzięcioł czarny to największy występujący w Europie gatunek z rodziny dzięciołowatych. Charakteryzuje się jednolicie czarnym upierzeniem, od góry połyskliwym, od dołu matowym. Od strony brzucha może być ciemnoszary. Dymorfizm płciowy u dzięcioła czarnego jest słabo zaznaczony- nieco większych rozmiarów samce cechują się większą czerwoną „czapeczką” na głowie. U samic występuje jedynie wąska, czerwona przepaska na potylicy.

Wyróżnia go również sposób lotu – nieregularny, prostoliniowy i powolny, z rzadkimi uderzeniami skrzydeł. Jest to ptak płochliwy, którego obecność jednak nie tak trudno zidentyfikować, szczególnie wtedy, gdy wylatuje na otwarty teren znad drzew. Łatwo jest również rozpoznać go po głośnym, donośnym bębnieniu w suche konary – w przypadku samicy 14-15 uderzeń na sekundę, a w przypadku samca – 17 uderzeń na sekundę.

Zamieszkuje stare, rozległe lasy iglaste i mieszane, rzadziej liściaste. Można go jednak również spotkać w m.in. dużych parkach miejskich. Lasy są zarówno miejscem gniazdowania, jak i żerowania tego gatunku. W okresie lęgowym para wykuwa dziuplę w większych, często uszkodzonych, drzewach o średnicy powyżej 35cm. Kucie dziupli trwa ok. 2 – 3 tygodnie, a w jednym lęgu jest zazwyczaj 4 – jaj. Młode są karmione przez oboje rodziców. Dzięcioł czarny żywi się przede wszystkim mrówkami oraz chrząszczami wydobytymi z drewna. W tym celu ptak mocno okorowuje zajęte przez owady drzewa, tworząc duże, prostokątne i głębokie dziury.

Gdzie występuje dzięcioł czarny?

Ciekawostka

Gatunek ten przez coroczne wykuwanie dużych dziupli jest ważnym elementem ekosystemu leśnego – uważa się, że z działalności tego dzięcioła korzysta kilkadziesiąt gatunków ptaków, ssaków i zwierząt bezkręgowych, m.in. gągoł, gołąb siniak, sóweczka, kuny, nietoperze czy też szerszenie.