Mianem drzewostanu określamy podstawową jednostkę podziału przestrzennego lasu, zespół drzew o podobnych cechach morfologicznych, które rosną w bezpośrednim sąsiedztwie i wzajemnie na siebie oddziałują. Opisując cykl życia lasu, opisujemy właściwie cykl życia drzewostanów wchodzących w jego skład.
Cykl życia lasu
Koło życia ukryte w koronach drzew
Czym jest drzewostan?
Jakie fazy rozwojowe wyróżniamy w cyklu życiowym drzewostanu?
Drzewa leśne znane są ze swojej długowieczności – dlatego też tworzone przez nie drzewostany w ciągu życia przechodzą przez określone fazy rozwojowe. Poszczególne etapy są wyznaczane na podstawie specyficznych kryteriów ekologicznych.
1. Uprawa lub nalot
- jest to początkowa faza powstawania lub odradzania się drzewostanu. Różnica między nimi polega na tym, że uprawa powstaje w wyniku odnowienia sztucznego, tj. sadzenia lub siewu, a nalot – naturalnie, w wyniku samosiewu. Faza ta trwa od momentu skiełkowania nasion lub zasadzenia sadzonek do momentu, w którym młode drzewa osiągają zwarcie – dochodzi do zetknięcia się ich koron.
2. Młodnik lub porost
- jest to pierwsza rzeczywista faza rozwojowa drzewostanu, w której poszczególne drzewa oddziałują na siebie i konkurują ze sobą o zasoby środowiska – m. in. światło, wodę czy przestrzeń życiową. Kryteria różniące młodnik od porostu są takie same jak w przypadku uprawy i nalotu – młodnik pochodzi z odnowienia sztucznego na otwartej przestrzeni, natomiast porost powstaje w wyniku odnowienia naturalnego pod okapem drzewostanu. Faza ta trwa od momentu wystąpienia zwarcia do chwili, gdy następuje naturalne obumieranie dolnych gałęzi.
3. Tyczkowina
- w ten sposób określa się drzewostan w wieku od ok. 20-25 lat do ok. 30-35 lat. Średnia pierśnica budujących go drzew nie przekracza 10 cm. Mianem pierśnicy drzewa określa się średnicę pnia mierzoną na wysokości 1,3 metra nad poziomem gruntu. W tej fazie przypada najsilniejszy w okresie młodocianym wzrost drzew na wysokość i znacznie słabszy przyrost na grubość. Wynikiem tego jest niekorzystny dla drzew stosunek grubości do wysokości. Ich pnie osiągają charakterystyczny smukły, wyciągnięty kształt, wynikający z pogoni za światłem.
4. Drągowina
- faza ta obejmuje drzewostan w wieku od ok. 30 do ok. 50 lat. Procesy oczyszczania i wydzielania budujących go drzew słabną. Ich średnia pierśnica mieści się w granicach 11-20 cm. Następuje koniec okresu wzmożonego wzrostu na wysokość. Na sile przybiera natomiast przyrost na grubość.
5. Drzewostan dojrzewający
- faza ta obejmuje drzewostan w wieku od ok. 50 do ok. 80 lat. Ich średnia pierśnica wynosi ok. 21-35 cm. W przypadku większości drzew dochodzi do kwitnienia i obradzania nasion. Dochodzi również do tzw. przyrostu z prześwietlenia, czyli wzmożonego przyrostu drzew na grubość spowodowanego mniejszą konkurencją między poszczególnymi osobnikami w glebie i lepszym oświetleniem koron drzew.
6. Drzewostan dojrzały
- obejmuje on drzewostan w wieku ok. 80-100 lat, o średniej pierśnicy w zakresie 36-50 cm. Taki drzewostan osiąga kulminację przyrostu miąższości, dlatego nadaje się już do użytkowania rębnego. Ze względu na największy przeciętny przyrost charakteryzuje go największa wydajność produkcyjna. W tym okresie drzewostan wchodzi w tzw. okres odnowienia, który ma szczególne znaczenie dla odnowienia naturalnego prowadzącego do powstawania nalotu.
7. Starodrzew
- obejmuje on drzewostan starszy niż 100 lat, o średniej pierśnicy powyżej 50 cm. Taki drzewostan przekroczył już wiek najkorzystniejszy do odnowienia i użytkowania. Traci on z czasem możliwość przyrostu i przejawia oznaki starzenia się. Pojedyncze drzewa umierają, co prowadzi do rozluźnienia zwarcia. Poszczególne drzewa tworzące starodrzew zbliżają się do swojego naturalnego końca.
Nalot
Młodnik
Tyczkowina
Drągowina
Drzewostan dojrzewający
Drzewostan dojrzały
Starodrzew
Czy możliwe jest porównanie cyklu życia drzewostanu do życia człowieka?
Poszczególne fazy cyklu życia drzewostanu można porównać do cyklu życia człowieka.
- Płód – nasiono
- Niemowlę – siewka
- Dzieciństwo – uprawa/nalot
- Dojrzewanie – młodnik/porost
- Dojrzałość – tyczkowina i drągowina
- Dorosłość – drzewostan dojrzewający i dojrzały
- Starość – starodrzew
Głównym czynnikiem odróżniającym cykl życia drzewostanu od cyklu życia człowieka jest długość jego trwania. W przypadku drzewostanu zazwyczaj trwa on od 100 do 140 lat, jednak niektóre drzewa mogą żyć znacznie dłużej. Przeciętna długość życia człowieka oscyluje w okolicach 80 lat.
