Chrząszcze

Ukryta różnorodność

Rola chrząszczy w świecie zwierząt

Chrząszcze to jedne z najbardziej zróżnicowanych grup zwierząt – szacuje się, że na całym świece może występować nawet około 12.2 mln gatunków. Z liczbą tą może się jedynie równać ilość gatunków innych grup owadów błonkoskrzydłych (np. pszczoły, osy czy mrówki) i muchówek (np. muchy, komary czy też bzygi). Jednocześnie chrząszcze, według niektórych szacunków, stanowią 25% wszystkich gatunków zwierząt. Cechą łączącą wszystkie chrząszcze jest posiadanie dwóch par skrzydeł, z których pierwsza przekształciła się w twarde pokrywy, zwykle całkiem zasłaniające drugą, błoniastą i delikatną, która z kolei pozwala tym owadom poderwać się do lotu.

Jaką rolę w środowisku pełnią chrząszcze?

Zważając na ilość gatunków chrząszczy nie trudno się domyślić, iż jest to bardzo zróżnicowany rząd i znajdziemy jego przedstawicieli w prawie każdym środowisku, wliczając w to siedliska wodne czy podziemne, gdzie wiele chrząszczy rozwija się jako larwy.
Są przystosowane do pobierania różnego rodzaju pokarmu, dzięki czemu znajdziemy wśród nich zarówno drapieżników, padlinożerców, roślinożerców czy też pasożyty. Wiele gatunków funkcjonuje jako ważni zapylacze, czego przykładem jest chociażby reprezentowana w Polsce przez kilkanaście gatunków podrodzina kruszczycowatych, której przedstawicielem jest jeden
z najbardziej zjawiskowych krajowych chrząszczy – kruszczyca złotawka, przenosząca na włoskach pokrywających jej ciało pyłek między kwiatami, na których się pożywia.

Mniej znane chrząszcze

Nietypowymi chrząszczami, które możemy spotkać w lesie są przedstawiciele rodziny omarlicowatych – na przykład grabarze, takie jak grabarz pospolity czy grabarz żółtoczarny. Owady te pożywiają się oraz odchowują młode (co już jest prawdziwą rzadkością wśród chrząszczy) w ciałach martwych zwierząt – po uprzednim zakopaniu denata, czym przyczyniają się do utrzymywania środowiska w czystości. Grabarze są zwykle barwy czarnej z pomarańczowymi bądź brązowymi akcentami, a na ich ciałach często przesiadują pasażerowie w postaci roztoczy, zdających się na umiejętności chrząszcza w celu łatwiejszego dotarcia do pokarmu.

Jak wygląda cykl życiowy owadów z przeobrażeniem zupełnym?

Chrząszcze zaliczają się do owadów przechodzących przeobrażenie zupełne, co oznacza, że ich cykl życiowy można podzielić na cztery różne stadia:
Cykl życiowy owadów z przeobrażeniem zupełnym

1

Złożenie jaj przez samicę

Samice chrząszczy składają jaja w miejscach najlepiej dostosowanych do rozwoju larw – zazwyczaj w glebie, drewnie, próchnie lub szczelinach kory. Dokładny wybór środowiska zależy od gatunku, lecz zawsze ma na celu zapewnienie młodym owadom odpowiednich warunków do wzrostu, bezpieczeństwa oraz łatwego dostępu do pożywienia.

2

Wyklucie się larwy

Z jaj wykluwają się larwy, zupełnie różne od dorosłych chrząszczy. W tym stadium intensywnie żerują, pochłaniając duże ilości pokarmu, co umożliwia szybki rozwój. Larwy odgrywają kluczową rolę w cyklu, a dzięki swojemu żerowaniu często wpływają także na otoczenie – spulchniają glebę lub przyspieszają rozkład drewna.

3

Przeobrażenie się larwy w poczwarkę

Po kilku linieniach larwa osiąga odpowiednią wielkość i wchodzi w stadium poczwarki. W tym okresie owad przechodzi metamorfozę, trwającą od tygodni do nawet kilku lat, w zależności od gatunku. Poczwarka jest nieruchoma i bezbronna, dlatego larwy zwykle tworzą komory poczwarkowe w glebie, próchnie lub drewnie, chroniące przed drapieżnikami.

4

Wyjście na powierzchnię dorosłego osobnika

Po zakończeniu przeobrażenia z poczwarki wyłania się dorosły chrząszcz – imago. Owady te opuszczają kryjówki, aby rozpocząć samodzielne życie. Dorosły chrząszcz wyrusza w poszukiwaniu pożywienia oraz partnera, a jego kształt, barwy i zachowania są już typowe dla danego gatunku. Od tego momentu cykl życiowy zaczyna się na nowo.

Jakie chrząszcze możemy potencjalnie znaleźć na Pańskiej Górze?

Teren Pańskiej Góry jest w dużej mierze pokryty lasem, warto więc wspomnieć o przykładowych chrząszczach rozwijających się w drewnie, jak chociażby bardzo różniące się od siebie (a jednak tak podobne zarazem) ciołek matowy i pachnica dębowa. Oba rozwijają się w drewnie, jednak ciołki preferują gnijące, spróchniałe drewno bukowe, a pachnice, jak wskazuje nazwa gatunkowa (dębowa), najczęściej zasiedla próchno w dziuplach dębów, w związku z czym oba te gatunki jesteśmy w stanie, przy odrobinie szczęścia, spotkać na tych samych, zalesionych terenach.

Jak rozróżnić ciołka matowego od pachnicy dębowej?

Ciołka matowego łatwo poznać po spłaszczonym ciele i pokaźnych żuwaczkach (potocznie nazywanych „szczękami”) widocznych zwłaszcza u samców, które używają ich w walce o samicę. Sam chrząszcz jest rozmiaru około trzech centymetrów, o matowym pancerzu barwy czarnej. Warto wspomnieć, że jest to znacznie mniejszy kuzyn od wiele lepiej znanego jelonka rogacza. Pachnica dębowa z kolei jest bliżej spokrewniona z wcześniej wspomnianymi kruszczycami, a poznamy ją po czarnym, połyskującym pancerzu i bardziej masywnej budowie. Podobnie jak u reszty kruszczyc, między skrzydłami tego chrząszcza znajduje się trójkątna płytka, a długość jego ciała mieści się zwykle w granicy trzech centymetrów. Gatunek ten jest obecnie objęty ochroną, więc w wypadku spotkania tego chrząszcza najlepiej zostawić go w spokoju. Oba gatunki stosunkowo rzadko latają, zwłaszcza pachnice, które nieraz nie opuszczają nawet dziupli, w której się rozwijały.